Przy wykonywaniu działalności kontrolnej, WIOŚ dysponuje odpowiednimi instrumentami prawnymi, do których należy zaliczyć w szczególności:

• Ustawę z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jednolity Dz.U. 2007r. Nr 44, poz. 287 z późn. zmianami),
• Ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz.U. 2008r. Nr 25, poz. 150 z późn. zmianami),
• Ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach. (tekst jednolity Dz.U. 2007r. Nr 39, poz. 251 z późn. zmianami),
• Ustawę z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne ( tekst jednolity Dz.U. 2005 r. Nr 239, poz. 2019 z późn. zmianami),
• Ustawę z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2008 r. Nr 199, poz. 1227 z późn. zmianami),
• Ustawę z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. 2006r. Nr 156, poz. 1118, z późn. zmianami).

Właściwości Wojewódzkiego Inspektora wynikają z ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska.

Sprawy związane z działalnością Wojewódzkiego Inspektora:

• wydawanie zarządzeń pokontrolnych;
• wydawanie na podstawie odrębnych przepisów decyzji administracyjnych;
• wszczynanie egzekucji, jeżeli obowiązek wynika z mocy prawa lub decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Inspektor może:

• nałożyć obowiązek podjęcia działań zmierzających do usunięcia w określonym terminie przyczyn szkodliwego oddziaływania na środowisko;
• wymierzyć karę pieniężną;
• wstrzymać działalność powodującą naruszanie wymagań ochrony środowiska;
• żądać przeprowadzenia postępowania służbowego lub innego przewidzianego prawem postępowania przeciwko osobom winnym dopuszczenia do uchybień i poinformowania go, w określonym terminie, o wynikach postępowania i podjętych działaniach.