Państwowy monitoring środowiska (PMŚ) został wprowadzony ustawą o Inspekcji Ochrony Środowiska z dnia 10 lipca 1991 r. (tekst jednolity Dz.U. Nr 112 z 2002 r. poz. 982, z póź.zm.).

Państwowy monitoring środowiska, wg art. 25 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz.U. z 2008r. Nr 25, poz. 150 z późn. zmianami), jest systemem:

• pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska,
• gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku.

Celem PMŚ wg art. 25 ust. 3 wymienionej ustawy jest wspomaganie działań na rzecz ochrony środowiska poprzez systematyczne informowanie organów administracji i społeczeństwa o:

1. jakości elementów przyrodniczych, dotrzymywaniu standardów jakości środowiska określonych przepisami oraz obszarach przekroczeń tych standardów,
2. występujących zmianach jakości elementów przyrodniczych i przyczynach zmian, w tym powiązaniach przyczynowo-skutkowych występujących pomiędzy emisjami i stanem elementów przyrodniczych.

Państwowy monitoring środowiska, z mocy art. 23 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, obejmuje zadania wynikające z odrębnych ustaw, zobowiązań międzynarodowych Rzeczpospolitej Polskiej oraz innych potrzeb wynikających z polityki ekologicznej państwa.

Działalność PMŚ koordynują organa Inspekcji Ochrony Środowiska (art. 24 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska).