Organizacja systemu monitorowania wód przejściowych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Olsztynie

Monitoring Zalewu Wiślanego w latach 2007-2008

Zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną wody przejściowe to części wód powierzchniowych w obszarach ujść rzek, które są częściowo zasolone na skutek bliskości wód przybrzeżnych, ale które są pod znacznym wpływem dopływów wód słodkich.

Zalew Wiślany został wydzielony jako, jedna z pięciu, jednolita część wód przejściowych na obszarze dorzecza Wisły.

Badania wód Zalewu Wiślanego rozpoczęto w 1993 roku. Początkowo prowadził je Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Elblągu, obecnie Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Olsztynie Delegatura w Elblągu. W latach 1993 – 1994 badania wykonywano w ramach monitoringu regionalnego. Próby pobierano od kwietnia do listopada, w 10 stałych przekrojach pomiarowo-kontrolnych (w tym 4 stanowiskach przygranicznych). Przekroje pomiarowe zlokalizowano w miejscach oddziaływania rzek, wylotów z oczyszczalni ścieków, na granicy z Federacją Rosyjską oraz "wewnątrz" Zalewu.

W latach 1993-97 badania wykonywano we współpracy z Federacją Rosyjską, realizowaną w oparciu o:

• Porozumienie Rządu Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z Rządem b. Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o współpracy na wodach granicznych z dnia 17.07.1964 roku
• Umowę między Rządem Rzeczpospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska z dnia 25.08.1993 roku.

Podpisane porozumienie obejmowało uzgodnienie lokalizacji stanowisk pomiarowych na granicy, zakres i metodykę prowadzonych badań oraz planowanie wspólnych terminów poboru prób. Wyniki badań strony przekazywały sobie wzajemnie podczas corocznych spotkań grup roboczych. Badania wykonywano w oparciu o Plan Pracy Komisji ds. ochrony Środowiska i Kompleksowego Zagospodarowania Zalewu Wiślanego powołanej przez Polsko-Rosyjską Radę do Spraw Współpracy Regionów Rzeczypospolitej Polskiej z Obwodem Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej.

W roku 1998 zaprzestano wspólnej analizy wód granicznych.

Po zaprzestaniu wspólnych z Rosją badań wód Zalewu zmieniono lokalizację stanowisk pomiarowych. Przy granicy z Federacją Rosyjską pozostawiono 3 stanowiska.

Ryc.1. Rozmieszczenie stanowisk pomiarowych w których wykonywano badania wód Zalewu Wiślanego w latach 1999-2004.

W II półroczu 2004 roku Delegatura w Elblągu, w ramach programu Helcom Combine, wykonała pilotażowe, wspólne z IMGW Oddział Morski w Gdyni, badania Zalewu Wiślanego.

Na przestrzeni lat 1993 – 2004 zaobserwowano tendencję wzrostową stężeń chlorofilu a, charakteryzującą wielkość produkcji fitoplanktonu w wodach. Wysoka żyzność zbiornika wynika zarówno z istniejących warunków naturalnych, jak i wpływów antropogenicznych.

Równocześnie z prowadzonymi od 1993 roku badaniami wód Zalewu Wiślanego objęto monitoringiem najważniejsze dopływy:

• 13 do roku 1998: Pasłęka, Elbląg, Nogat, Bauda, Szkarpawa, Wisła Królewiecka, Narusa, Stradanka, Grabianka, Dąbrówka, Kamionka, Olszanka, Suchacz
• 11 od roku 1999: Pasłęka, Elbląg, Nogat, Bauda, Narusa, Stradanka, Grabianka, Dąbrówka, Kamionka, Olszanka, Suchacz.

Z wyżej wymienionych następujące są odbiornikami zanieczyszczeń ze źródeł punktowych: Pasłęka, Elbląg, Nogat (wszystkie punktowe źródła zanieczyszczeń zlokalizowane są na terenie województwa pomorskiego), Bauda, Narusa, Kamionka i Grabianka.

W ramach prowadzonych badań wykonywano następujące oznaczenia: temperatura wody, zapach, barwa, zawiesina ogólna, odczyn, tlen rozpuszczony, BZT5, ChZT-Mn, ChZT-Cr, OWO, amoniak, azot Kjeldahla, azotany, azotyny, azot ogólny, fosforany, fosfor ogólny, przewodność elektrolityczna, substancje rozpuszczone og., zasadowość ogólna, siarczany, chlorki, wapń, fluorki, arsen, bar, bor, chrom ogólny, chrom +6, cynk, glin, kadm, mangan, miedź, nikiel, ołów, selen, żelazo, cyjanki wolne, indeks fenolowy, substancje powierzchniowo czynne, oleje mineralne, WWA, chlorofil a, indeks saprobowy fitoplanktonu, ogólna liczba bakterii coli, liczba bakterii coli typu fekalnego.

Ostatnie badania wszystkich dopływów Zalewu wykonano w 2004 roku. Z ocenianych dopływów w klasyfikacji ogólnej III klasie jakości odpowiadały wody rzeki Pasłęki (wskaźnikami decydującymi były barwa, wskaźniki zanieczyszczenia organicznego, biogeny, wskaźniki biologiczne i mikrobiologiczne), IV klasie odpowiadały Dąbrówka, Kamionka, Suchacz, Stradanka, Narusa i Bauda (wskaźnikami decydującymi były barwa, biogeny, wskaźniki zanieczyszczenia organicznego i mikrobiologiczne), natomiast w V klasie znalazły się wody Olszanki i Grabianki (wskaźnikami decydującymi były barwa, biogeny, wskaźniki zanieczyszczenia organicznego i mikrobiologiczne).

Z badań Zalewu Wiślanego, prowadzonych w monitoringu regionalnym, raz w roku, sporządzano komunikat o stanie czystości wód. Informację o jakości wód Zalewu Wiślanego zamieszczano w Raportach o stanie środowiska województwa warmińsko-mazurskiego.

W 2005 i 2006 nie prowadzono badań wód Zalewu w monitoringu regionalnym, w związku z trwającymi na szczeblu centralnym przygotowaniami do wdrożenia badań wód przejściowych i przybrzeżnych pod kątem wymagań Ramowej Dyrektywy Wodnej. W pracach tych brał również udział Inspektorat uczestnicząc między innymi w weryfikacji stanowisk pomiarowych.

W 2007 roku rozpoczęto badania wód Zalewu Wiślanego, w oparciu o wymagania Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Program badań oraz stanowiska poboru prób ustalono w oparciu o wymagania RDW, podręcznik „Opracowanie sposobu prowadzenia monitoringu wód powierzchniowych oraz zasad funkcjonowania systemu ocen wg wymagań Ramowej Dyrektywy Wodnej” (praca zbiorowa wykonana na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska pod kierunkiem prof. dr hab. Marka Nawalanego) oraz projekt rozporządzenia w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych.

Próby pobrano z 9 stanowisk pomiarowych, których lokalizację przedstawiono na ryc. 2.

Rozmieszczenie stanowisk pomiarowych, w których wykonano badania wód Zalewu Wiślanego w 2007 roku.

W tabeli 1 zestawiono wskaźniki oznaczono w ramach badań wykonanych w 2007 roku.

Powyższy program badań obejmuje lata 2007 – 2008 i jest współfinansowany z dotacji NFOŚiGW (umowa nr 280/2007/Wn50/Mn-PO-BP/D z 28.09.2007 roku). W bieżącym roku Delegatura w Elblągu kontynuuje cykl badania wód Zalewu według podanego programu. Rejsy badawcze odbyły się już w kwietniu i maju. Program badań biologicznych zostanie rozszerzony o bezkręgowce bentosowe, których pobór zaplanowano na miesiąc czerwiec.

Opracowanie wyników, otrzymanych w ramach realizowanego programu, zgodnie z harmonogramem przyjętym w umowie dotacji z NFOŚiGW, przewidziano do końca września bieżącego roku.

Sprawozdanie z badań wód Zalewu Wiślanego przeprowadzonych w okresie od lipca 2007 do czerwca 2008.