Przejdź do menu głównego Przejdź do treści

Regulacje prawne badań i oceny stanu klimatu akustycznego

  • Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, art. 117 (tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 25, poz. 150 z późn. zmianami)

  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2007 r. Nr 120, poz. 826)
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 listopada 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji oraz pomiarów ilości pobieranej wody (Dz.U. z 2008 r. Nr 206, poz. 1291 - załącznik numer 6)
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 października 2007 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów poziomów w środowisku substancji lub energii przez zarządzającego drogą, linią kolejową, linią tramwajową, lotniskiem, portem (Dz. U. 2007r. Nr 192, poz. 1392 - załączniki 1 i 2)

 

Podstawy teoretyczne

Sygnały dochodzące z otoczenia, rejestrowane organem słuchu nazywa się dźwiękami. Wśród wszystkich dźwięków występujących w środowisku można wyodrębnić grupę zwaną hałasami. Hałasem przyjęto nazywać wszystkie niepożądane, nieprzyjemne, dokuczliwe lub szkodliwe drgania mechaniczne ośrodka sprężystego, działające za pośrednictwem powietrza na organ słuchu i inne elementy organizmu ludzkiego (definicja profesorów: Z. Engla, I. Maleckiego, J. Sadowskiego). Dźwięk, będący hałasem może być rozpatrywany w dwóch aspektach tj. w wielkościach fizycznych i w kategoriach ocen subiektywnych, psychofizjologicznych zarówno pod względem szkodliwości dla zdrowia jak i uciążliwości. Przeciętny organ słuchu odbiera dźwięki charakteryzujące się zarówno bardzo niskimi ciśnieniami akustycznymi, jak też bardzo wysokimi. Pewne progowe ciśnienie akustyczne, będące jeszcze w stanie wywołać u człowieka wrażenie słuchowe (próg słyszenia), jest ponad milion razy mniejsze niż ciśnienie akustyczne powodujące fizyczne odczucie bólu. W celu sprawnego posługiwania się tak rozległym zakresem wprowadzono logarytmiczną skalę oceny ciśnień akustycznych i związane z tym pojęcie poziomu dźwięku (poziomu ciśnienia akustycznego). Poziom oznacza się zwykle w sposób skrótowy, a jego jednostką jest decybel (w skrócie dB). Ciśnieniu akustycznemu, wyznaczającemu próg słyszenia, przypisano wartość poziomu 0 dB; granicy bólu natomiast - 130 dB. Wprowadzenie skali logarytmicznej do oceny intensywności dźwięków (hałasów) spowodowało, iż łącznego oddziaływania kilku źródeł nie można oceniać przez zwykłe sumowanie. Jeżeli przykładowo mamy w jakimś obszarze do czynienia z dwoma rodzajami hałasów o poziomie 70 dB każdy, to łączny poziom dźwięku (hałasu) w tym obszarze wyniesie 73 dB, a więc o 3 dB więcej od każdego z nich. Wszystkie dźwięki charakteryzujące się częstotliwościami z zakresu od ok. 16 Hz do ok. 20 000 Hz nazywamy słyszalnymi (gdyż są one odbierane przez człowieka jako wrażenie słuchowe). Organ słuchu nie reaguje jednakowo na dźwięki w całym paśmie słyszalnym. Największa wrażliwość ucha przeciętnie występuje w zakresie 1000-4000 Hz. Poniżej 1000 Hz oraz powyżej 4000 Hz czułość organu słuchu maleje. Aby wyniki rzeczywistych pomiarów poziomów dźwięku (hałasu) lepiej skorelować z fizjologicznymi właściwościami organu słuchu, do przyrządów pomiarowych wprowadzono specjalną charakterystykę korekcyjną w funkcji częstotliwości, którą przyjęło się oznaczać A. Jej zastosowanie odzwierciedla się w określeniu: poziom dźwięku A w decybelach, w skrócie L A, dB. Charakterystyka ta uwzględnia wspomniane zakresy czułości słuchu.
Większość hałasów w środowisku charakteryzuje się nieustaloną wartością poziomu w czasie (poziom zmienny w czasie). Do oceny tego typu zjawisk akustycznych wprowadzono szereg wskaźników. Do najważniejszych z nich należy poziom równoważny (ekwiwalentny). Jest on obecnie podstawową wielkością służącą opisowi i ocenie stanu klimatu akustycznego środowiska. Wyjściową definicję poziomu równoważnego zapisać można następująco (zgodnie z PN/ISO R-1996):

wzór na L<sub>Aeq,T</sub>

pA(t) - przebieg ciśnienia akustycznego w czasie, N/m2,
p0 - ciśnienie odniesienia (2 · 10-5 Pa),
T - czas dla którego określa się poziom równoważny, s.

Uwzględniając zależność poziomu dźwięku od kwadratu ciśnienia akustycznego oraz zmieniając ciągłe całkowanie na sumowanie wielkości akustycznych w pewnych przedziałach czasu, wzór definicyjny przyjmuje następującą praktyczną postać:

wzór na L<sub>Aeq,T</sub> LAi - poziom hałasu oddziałujący w czasie ti, dB,
ti - czas oddziaływania hałasu o poziomie Lai, s,
T - czas jw., s.

Poziom równoważny jest powszechnie stosowany w większości krajów świata do oceny jakości akustycznej środowiska. Najczęściej jest on mierzony z zastosowaniem charakterystyki korekcyjnej A. Tak przeprowadzony pomiar dźwięku (hałasu) oznaczany jest symbolem LAeq i podawany w dB.
Ważnym czynnikiem powodującym uciążliwość dla ludzi i środowiska naturalnego poprzez emisję spalin i hałasu jest transport samochodowy. Hałas jest obecnie najpoważniejszym i najczęściej spotykanym problemem życia ludzi w środowisku miejskim. Hałas powodowany przez transport samochodowy powoli dorasta do rangi jednego z trudniejszych problemów naszych czasów. W jego zasięgu znajdują się budynki mieszkalne, szkoły, obiekty sportowe, kulturalne, sakralne, parki, tereny wypoczynkowe poza miastem oraz inne obiekty położone wzdłuż arterii komunikacyjnych. Pogarszający się z roku na rok stan klimatu akustycznego spowodowany jest tym, że podstawowy środek masowego transportu obecnie dociera praktycznie wszędzie. Jest w bezpośrednim sąsiedztwie obiektów wymagających ochrony przed hałasem. Problem ten nasila się szczególnie przy trasach szybkiego ruchu oraz w dużych i średnich aglomeracjach miejskich.
Kryterium oceny hałasu jest subiektywne badanie hałasu skorelowane z obiektywnymi pomiarami hałasu. Opracowane przez PZH badania skali uciążliwości hałasu komunikacyjnego przestawia poniższa tabela.

Subiektywna skala uciążliwości hałasu komunikacyjnego

Mała uciążliwość (hałasu) LAeq < 52 dB
Średnia uciążliwość 52 ≤ LAeq ≤ 62 dB
Duża uciążliwość 63 ≤ LAeq ≤ 70 dB
Bardzo duża uciążliwość LAeq > 70 dB

Z przedstawionej tabeli wynika, że hałas komunikacyjny o poziomie równoważnym niższym niż 50 dB dla dnia nie jest uciążliwy dla mieszkańców, natomiast powyżej 70 dB, odczuwalny jako bardzo uciążliwy traktować należy jako zagrażający zdrowiu a więc wręcz szkodliwy.
Przeprowadzone badania przez PZH, IOŚ i Uniwersytet Lubelski wykazały istotny wpływ hałasu drogowego na mieszkańców budynków znajdujących się w strefie oddziaływania bardzo wysokich poziomów hałasu tj. powyżej 70 dB. Badania wykazały następujące, niekorzystne objawy zdrowotne nasilające się u osób zamieszkujących obszary hałaśliwe w stosunku do osób zamieszkujących obszary „ciche”: Częsty, ciężki kaszel; Bicie i kołatanie serca; Ucisk brzucha lub wzdęcia; Infekcje górnych dróg oddechowych; Ucisk w klatce sercowej; Bóle w krzyżu; Ból w klatce piersiowej lub w okolicach serca; Drętwienie kończyn; Uderzenia krwi do głowy; Szybkie męczenie się; Stan pobudzenia nerwowego; Trudności z zasypianiem; Problemy ze skupieniem uwagi; Niespokojny sen, budzenie się.